De meerwaarde van spel in therapie

Wanneer kinderen na een therapiesessie enthousiast thuiskomen en zeggen: “Het was superleuk, we hebben spelletjes gespeeld!”, roept dat bij ouders vaak twee reacties op. Enerzijds opluchting, fijn dat het leuk was. Anderzijds twijfel, want wordt er dan wel écht gewerkt?

In deze blog gaan we dieper in op de significante rol van spel in therapie.

Binnen therapie gebruiken we spel als doelgericht instrument om cognitieve, motorische en emotionele vaardigheden te versterken. Dat doen we niet ondanks het speelse karakter, maar net dankzij dat speelse karakter. Spel sluit namelijk aan bij hoe kinderen van nature leren: door te ontdekken, te proberen, fouten te maken en opnieuw te proberen.

We mogen niet vergeten dat kinderen vaak naar therapie worden doorverwezen omdat ze in iets niet zo goed zijn. Door spel op een geïntegreerde wijze toe te passen, wordt de therapie niet alleen plezierig, maar ervaren ze ook directe motivatie. 

Spel als stress verlagend middel

Veel kinderen starten therapie met spanning. Een nieuwe ruimte, een onbekende therapeut en het gevoel dat er iets “moet” gebeuren, kunnen al voldoende zijn om stress te veroorzaken. En die stress heeft een directe impact op leren en het leervermogen.

Het is belangrijk te benadrukken dat een verminderd leervermogen door stress niet wijst op een verminderde intelligentie; eerder wordt de mogelijkheid om kennis effectief te gebruiken beïnvloed.

Spel verlaagt die spanning. In een veilige en speelse context durven kinderen fouten maken zonder prestatiedruk. Zodra de stress zakt, functioneert het brein efficiënter en ontstaat er ruimte om nieuwe vaardigheden op te nemen. Spel creëert dus optimale leercondities.

Spel traint cognitieve functies

Een bijkomend voordeel van het inzetten van spel in therapie is dat vrijwel alle cognitieve functies worden getraind tijdens diverse spelactiviteiten. Tijdens spel zetten kinderen dus steeds hun cognitieve vaardigheden in, wat een bevorderlijk effect heeft op hun intellectuele ontwikkeling. Zelfs eenvoudige spellen vragen behoorlijk wat denkwerk. Denk aan spellen waarbij kinderen patronen moeten herkennen, regels onthouden, snel schakelen of hun beurt moeten afwachten. Dat zijn allemaal executieve functies die ook op school cruciaal zijn. Aarzel daarom niet om af en toe thuis een spel te spelen met uw kind. Dit draagt significant bij aan hun leerproces.

Daarom kiezen therapeuten bewust voor specifieke spelvormen. SmartGames kunnen ruimtelijk inzicht en logisch redeneren stimuleren. Knutselactiviteiten versterken de fijne motoriek en het doorzettingsvermogen. Tekenopdrachten ondersteunen de voorbereidende schrijfmotoriek. Parcours helpen bij grove motoriek, evenwicht en motorische planning. Het grote voordeel van spel is dat het meerdere ontwikkelingsdomeinen tegelijk aanspreekt.

Jouw én onze rol als mediator tijdens spel

Spel wordt nog krachtiger wanneer het begeleid wordt. Onderzoek rond begeleid spel toont aan dat kinderen meer leren wanneer een volwassene subtiel richting geeft via vragen en reflectie. Wanneer je een kind vraagt hoe het tot een oplossing kwam, of hoe het kind het spel gespeeld heeft, stimuleer je metacognitie: nadenken over het eigen denken. Dat verdiept het leerproces en versterkt daarnaast ook taalvaardigheden. Even belangrijk is dat er communicatie plaatsvindt over wat er wordt geleerd, de relevantie van de taak en hoe dit in het dagelijks leven kan worden toegepast. Op deze manier wordt het kind aangemoedigd om in toekomstige situaties eerst na te denken over de verschillende stappen alvorens een opdracht uit te voeren.

Een ander cruciaal element is het gevoel van competentie. Veel kinderen die in therapie terechtkomen, hebben al vaker ervaren dat iets niet lukt. Spel biedt kansen op succeservaringen. Wanneer een kind ervaart “ik kan dit”, groeit de intrinsieke motivatie om verder te oefenen. Motivatie ontstaat niet door druk, maar door bekwaamheid. Jouw meest essentiële rol als ouder of therapeut is dan ook om het kind het gevoel van bekwaamheid te geven. Wanneer ze zich bekwaam voelen, zijn ze zeker ook bereid om jouw lastige vragen te beantwoorden of uitdagende opdrachten uit te voeren.

Daarom is de juiste balans essentieel: voldoende uitdaging, maar ook voldoende ondersteuning. Te makkelijk leidt tot verveling, te moeilijk tot frustratie. Groei ontstaat wanneer een kind nét buiten zijn comfortzone mag werken, met begeleiding die vertrouwen geeft.

Spel in therapie is dus geen vrijblijvende activiteit. Het is een wetenschappelijk onderbouwde manier om stress te verlagen, leervermogen te optimaliseren, executieve functies te trainen en zelfvertrouwen op te bouwen. Wanneer een kind blij naar huis gaat, is dat vaak net het bewijs dat er gewerkt is in de best mogelijke omstandigheden.

Welke soorten spellen zijn er?

Als eerste heb je de spellen die het kind alleen kan spelen. Hier denken we bijvoorbeeld aan SmartGames. Bij SmartGames is het belangrijk dat het kind de levels in volgorde speelt om de correcte opeenvolgende strategieën aan te leren. Dit helpt bij het ontwikkelen van probleemoplossende vaardigheden en logisch denken.

Het tweede soort spel is een spel dat je tegen elkaar speelt. Hier activeer je direct een competitieve factor.  Ze stimuleren het kind om strategisch te denken, omgaan met winnen en verliezen, en kunnen sociale vaardigheden verbeteren door interactie met anderen.

Als laatste zijn er ook coöperatieve spelen. Hier ligt de nadruk op samen spelen met een ouder, therapeut of ander kind. Deze spelen bevorderen teamwerk, communicatie en gezamenlijk probleemoplossend vermogen.

Elk type spel heeft zijn eigen specifieke voordelen en kan worden ingezet afhankelijk van de doelstellingen die je voor ogen hebt voor het kind.

Conclusie?

De rol van spel binnen therapie is dus van onschatbare waarde. Niet enkel voor het plezier, maar ook als doeltreffend instrument om aan de specifieke hulpvraag van het kind te werken.

Naast de specifieke hulpvraag wordt er via spel ook aan diverse cognitieve functies gewerkt en heeft het een stress verlagend effect. Jouw rol als ouder of therapeut is van groot belang om het kind optimaal te stimuleren in het leerproces dat voortkomt uit het spel. Een succesvolle therapiesessie wordt gekenmerkt door het feit dat het kind, met de juiste ondersteuning, op een speelse wijze dingen bijleert en zich volledig op zijn gemak voelt in de leeromgeving.

_________________________________________________________________________________________

Deze blog werd geschreven door kinesitherapeute Silke Piessens

Referentie: Peerlings, W. (2022). Psychomotorische Ontwikkeling en Remediërend Leren: Effectief Leren door te Doen. Lannoo Campus.